Những vấn đề hôn nhân ai cũng gặp và cách gỡ
Có một buổi tối nào đó, hai vợ chồng nằm cạnh nhau mà thấy xa lạ hơn cả người dưng. Cùng một câu chuyện cãi đi cãi lại đến lần thứ mười, vẫn không đi tới đâu. Rồi một người thở dài, quay mặt vào tường, nghĩ thầm: "Thôi, nói nữa cũng vậy." Và họ im lặng — không phải vì đã hết giận, mà vì đã mệt.
Tôi viết bài này cho những ai đang ở trong khoảng im lặng đó. Bởi vì gần như cuộc hôn nhân nào cũng có lúc rơi vào tình cảnh ấy. Vấn đề hôn nhân không phải dấu hiệu các bạn chọn nhầm người, cũng không phải các bạn yêu nhau không đủ. Nó là chuyện bình thường của hai con người khác nhau sống chung dưới một mái nhà. Cái khác nhau ở chỗ: có người gỡ được, có người để nó âm ỉ rồi lớn dần thành vết nứt không hàn lại nổi.
Lý do nguy hiểm nhất: né tránh
Theo kinh nghiệm tôi thấy, sai lầm lớn nhất của các cặp vợ chồng không phải là cãi nhau — mà là giả vờ như không có gì. Họ nghĩ để lâu rồi mọi chuyện sẽ tự qua. Nhưng vấn đề hôn nhân hiếm khi tự qua. Nó giống một vết xước nhỏ trên da: để đó không xử lý thì có ngày làm mủ. Một chuyện vặt hôm nay không nói, mai không nói, dồn lại ba năm sau bỗng thành lý do người ta ngồi nghĩ tới chuyện chia tay.
Tôi quan sát thấy nhiều người sợ nói ra vì sợ to chuyện. Nhưng tránh né không làm vấn đề biến mất — nó chỉ chuyển vấn đề từ chỗ "giải quyết được" sang chỗ "khó cứu". Cho nên điều đầu tiên tôi muốn các bạn nhớ: chịu khó gọi tên vấn đề khi nó còn nhỏ, đừng đợi đến lúc nó thành cơn bão.
Gốc rễ thường nằm ở chỗ ta không ngờ
Khi hai vợ chồng cứ cãi mãi một chuyện — tiền bạc, dạy con, về quê nội hay quê ngoại dịp lễ — phần lớn người ta nghĩ vấn đề nằm ở chuyện đó. Theo tôi thì không. Cái chuyện đang cãi chỉ là cái ngọn. Gốc nằm sâu hơn, ở chỗ mỗi người chỉ khăng khăng cách của mình là đúng, và không ai chịu lùi một bước.
Có một điều tôi muốn nói riêng với các anh em chồng. Nhiều khi vợ cáu gắt, khó chịu, người ta vội kết luận "bà ấy khó tính". Nhưng theo những gì tôi quan sát được, cáu không phải lúc nào cũng là khó tính — nhiều khi đó là nội tiết đang lên tiếng. Một người phụ nữ thương nhà đến mức quên cả bản thân, làm quần quật từ sáng tới khuya, căng thẳng kéo dài, thì cơ thể kiệt sức thật. Khi cơ thể mệt, nội tiết rối, người ta dễ nổi nóng vì những chuyện rất nhỏ. Đó không phải lỗi tính cách. Đó là tín hiệu một người đang đuối sức mà chưa được ai để ý.
Tôi hay nói: người vợ mệt mỏi thì không thể cho chồng sự dịu dàng, người mẹ kiệt sức thì không thể cho con sự kiên nhẫn. Cái cốc đã cạn thì rót cho ai được. Cho nên rất nhiều vấn đề hôn nhân, nếu nhìn cho kỹ, gốc của nó là một người trong nhà đang cạn năng lượng mà cả hai đều không nhận ra. Tôi có nói sâu hơn điều này trong bài vì sao yêu nhau rồi vẫn đổ vỡ, các bạn đọc thêm sẽ rõ.
Hiểu người, trước khi muốn được hiểu
Tôi vẫn tin một câu thế này: muốn người kia thay đổi, mình phải hiểu người kia trước đã. Trong làm ăn, tôi thường dặn học trò hãy yêu khách hàng như yêu con mình — tức là hiểu họ thật sự cần gì, chứ không ép họ theo ý mình. Hôn nhân cũng vậy. Người bạn đời không phải đối thủ trên bàn cãi vã. Họ là người mình thương. Mà thương ai thì phải hiểu người đó nghĩ gì, vì sao họ làm vậy.
Khi cãi nhau, thử dừng lại một nhịp và tự hỏi: Lúc này người kia đang cảm thấy thế nào? Chỉ một câu hỏi đó thôi đã đủ hạ nhiệt rất nhiều cuộc chiến. Bởi vì phần lớn vấn đề hôn nhân dịu đi đáng kể khi cả hai bắt đầu nghĩ mình là một cặp, thay vì hai cá nhân chỉ lo bảo vệ phần đúng của riêng mình. Tôi viết kỹ hơn về chuyện này trong bài giao tiếp vợ chồng — gốc rễ của hầu hết mâu thuẫn.
Vài bước có thể làm ngay tối nay
Tôi không thích lý thuyết suông. Cho nên đây là mấy bước đơn giản, các bạn làm được ngay:
Chọn một chuyện thôi. Đừng gom hết mọi ấm ức ra nói một lượt. Lấy đúng một việc đang làm hai người khó chịu nhất, nói về nó cho tử tế.
Nói cảm xúc của mình, đừng kết tội người kia. Thay vì "anh chẳng bao giờ quan tâm em", hãy nói "em thấy tủi khi đi làm về mà không ai hỏi han". Câu sau mở cửa, câu trước đóng sầm cửa lại.
Hỏi rồi nghe cho hết. Hỏi người kia thật sự muốn gì, rồi im lặng nghe — không cắt ngang, không phản bác ngay. Nghe để hiểu, không phải nghe để cãi lại.
Cùng nhau nhường một bước. Nếu lâu nay chỉ một người luôn phải nhịn, thì sự ấm ức tích lại sẽ phá tan mọi thứ. Hợp tác là cả hai cùng lùi, không phải một người cứ mãi xuống nước.
Lo cho cái gốc. Nếu một trong hai đang kiệt sức, hãy san sẻ việc nhà, để người đó được nghỉ, được chăm. Một người được phục hồi năng lượng sẽ dịu dàng trở lại — và cả nhà được nhờ.
Những việc nhỏ làm đều mỗi ngày có sức giữ ấm hôn nhân hơn ta tưởng. Tôi gom lại trong bài những việc nhỏ mỗi ngày giúp giữ lửa, các bạn tham khảo.
Khi nào cần tới người ngoài
Có những vấn đề hôn nhân các bạn đã thử đủ cách mà vẫn bế tắc. Lúc đó, tìm tới một người ngoài có chuyên môn không phải là thất bại, cũng chẳng có gì phải xấu hổ. Một chuyên gia tâm lý hôn nhân nhiều khi chỉ nói một câu, hay đặt một câu hỏi đúng chỗ, là cả hai vợ chồng bỗng nhìn ra điều mà bao năm mình không thấy. Tôi có bàn riêng chuyện này trong bài khi nào vợ chồng cần đến chuyên gia tâm lý.
Và tôi phải nói thẳng một điều quan trọng: nếu trong nhà có bạo lực, đe dọa, hay bị làm tổn thương cả thân thể lẫn tinh thần — thì đó không còn là "vấn đề hôn nhân để ráng chịu" nữa. An toàn của bạn và các con phải đặt lên trước hết. Hãy tìm tới người thân tin cậy, hoặc người có chuyên môn để được giúp đỡ. Đừng một mình gồng gánh.
Những gì tôi chia sẻ ở đây là kinh nghiệm của một người làm nghề lâu năm, quan sát nhiều gia đình — nó để các bạn tham khảo và suy ngẫm, chứ không thay thế được tư vấn của chuyên gia tâm lý hay luật sư khi hoàn cảnh cụ thể của các bạn cần đến.
Lời cuối
Tôi luôn tin: thân là cái ngọn, gốc nằm ở tâm. Sửa vài hành vi bên ngoài mà bỏ quên cái gốc bên trong thì hôn nhân vẫn yếu. Nhưng nếu các bạn chịu nhìn vào gốc — hiểu mình, hiểu người, lo cho nhau khi một bên đuối sức — thì phần lớn rạn nứt đều có đường để gỡ. Tôi không hứa với các bạn điều gì tuyệt đối, vì hôn nhân là chuyện của hai con người và mỗi nhà mỗi cảnh. Nhưng tôi tin chắc một điều: chịu đối diện vẫn luôn tốt hơn quay mặt vào tường.
Nếu các bạn muốn có thứ gì đó cầm tay để bắt đầu, tôi đã soạn một cẩm nang miễn phí giữ gìn hôn nhân — gói lại những điều cốt lõi tôi chia sẻ ở trên thành các bước dễ làm. Các bạn để lại email, tôi gửi tận nơi. Coi như món quà nhỏ từ một người đi trước, mong gia đình các bạn bớt được những đêm quay mặt vào tường.