Vợ chồng hợp nhau là gì? Hiểu mình để hiểu người
Có một câu tôi nghe đi nghe lại từ rất nhiều người: "Chắc tại vợ chồng tôi không hợp nhau." Họ nói câu đó với giọng mệt mỏi, như thể vừa đặt xuống một bản án. Sau bao năm chung sống, sau những bữa cơm im lặng và những cái lưng quay vào nhau lúc nửa đêm, họ tin rằng vấn đề nằm ở chỗ ngay từ đầu hai người đã không thuộc về nhau.
Tôi hiểu cảm giác ấy. Nó vừa đau, vừa nhẹ nhõm. Đau vì nghĩ mình đã chọn nhầm. Nhẹ nhõm vì nếu "không hợp" là số phận, thì mình không còn gì để làm nữa, không còn gì để tự trách nữa.
Nhưng hôm nay tôi muốn nói thẳng với các bạn một điều: vợ chồng hợp nhau không phải là thứ trời ban sẵn rồi đóng dấu vĩnh viễn. Nó không phải một kết quả trắc nghiệm. Theo những gì tôi quan sát suốt nhiều năm làm nghề và ngồi lắng nghe biết bao câu chuyện, sự "hợp" thật sự được dệt nên mỗi ngày — từ chỗ bạn hiểu chính mình, rồi từ đó mới hiểu được người bên cạnh.
"Không hợp" thường chỉ là "chưa hiểu"
Bạn có để ý không, khi mới yêu, hai người gần như chẳng cãi nhau bao giờ. Lúc đó ai cũng nghĩ "đúng là duyên trời định, hợp nhau quá". Rồi vài năm sau, cũng hai con người đó, lại thấy nhau như hai hành tinh xa lạ.
Vậy thì cái "hợp" ban đầu đi đâu mất?
Theo kinh nghiệm tôi thấy, nó không mất. Cái mất đi là sự tò mò. Hồi mới quen, ta hỏi nhau đủ thứ, ta thật lòng muốn biết người kia nghĩ gì. Càng về sau, ta càng tưởng mình đã biết hết về vợ, về chồng — và chính cái "tưởng đã biết hết" đó mới là khoảng cách lớn nhất.
Một cái trắc nghiệm độ hợp nhau với vài câu hỏi "có hay không" sẽ chẳng bao giờ đo được điều này. Hỏi một người: "Nếu chồng đi làm về muộn mà không gọi báo, bạn có giận không?" — đáp án thật nằm ở rất nhiều thứ phía sau. Anh ấy có hay như vậy không? Công việc của anh có thực sự khó lường giờ giấc? Hay anh vốn rất chu đáo, chỉ là hôm nay mải việc quên mất? Một câu trả lời "có" hoặc "không" không nói lên được gì cả. Nó chỉ là cái ngọn. Gốc nằm ở chỗ hai người có chịu ngồi lại hiểu nhau hay không.
Đây cũng chính là điều tôi muốn nhấn mạnh trong bài Giao tiếp vợ chồng: gốc rễ của hầu hết mâu thuẫn — phần lớn những gì ta gọi là "không hợp tính" thực ra là chưa biết cách nghe nhau.
Hiểu mình trước đã
Tôi hay nói với các bạn: thân là cái ngọn, gốc nằm ở tâm. Trong hôn nhân cũng vậy. Trước khi trách người kia "sao anh chẳng hiểu em", "sao cô ấy cứ khó tính", hãy thử quay vào trong, nhìn lại chính mình.
Tôi lấy một ví dụ rất đời thường. Nhiều người vợ thương nhà đến mức quên cả bản thân. Sáng dậy lo con, lo cơm, lo nhà cửa, đi làm, tối về lại cuốn vào một vòng quay không có điểm dừng. Đến lúc kiệt sức, người ta dễ cáu, dễ tủi thân, dễ nổi nóng vì những chuyện rất nhỏ. Lúc đó chồng nhìn vào và kết luận: "Vợ mình dạo này khó tính quá, chắc hết hợp rồi."
Nhưng tôi muốn nói điều này cho cả hai cùng nghe: cáu nhiều khi không phải là khó tính, mà là cơ thể đang lên tiếng. Khi một người căng thẳng triền miên, mất ngủ, mệt mỏi, thì nội tiết trong người thay đổi — và sự dịu dàng, sự kiên nhẫn cũng cạn theo. Người mẹ kiệt sức khó mà cho con sự bao dung, người vợ mệt mỏi khó mà cho chồng sự nhẹ nhàng. Đó không phải lỗi tính cách. Đó là cái cốc đã cạn. Mà cái cốc cạn thì không rót cho ai được.
Hiểu mình ở đây nghĩa là: nhận ra mình đang mệt ở đâu, đang thiếu gì, đang mong gì mà chưa nói ra. Khi bạn gọi tên được trạng thái của chính mình, bạn mới thôi đổ hết cho hai chữ "không hợp".
Rồi mới hiểu được người
Khi đã hiểu mình, bạn sẽ ngạc nhiên thấy việc hiểu người kia bỗng dễ hơn nhiều.
Tôi vẫn hay ví von thế này: hãy yêu vợ, yêu chồng như cách một người tử tế đối đãi với khách quý của mình — không phải để chiều chuộng giả tạo, mà là thật lòng muốn hiểu họ cần gì. Yêu khách như yêu con. Người chồng cũng có những áp lực anh ấy chẳng nói ra. Người vợ cũng có những nỗi sợ chị ấy giấu kín. Hai người sống cùng một mái nhà nhưng mang hai thế giới bên trong rất khác nhau.
"Hợp" không có nghĩa là hai người giống hệt nhau. Hai người giống hệt nhau thì lấy gì bù đắp cho nhau? Hợp là khi bạn hiểu vì sao người kia nghĩ như vậy, làm như vậy — để bớt đi những trận cãi vã vô ích chỉ vì hiểu lầm. Khi bạn biết chồng mình vốn là người ít nói chứ không phải đang lạnh nhạt, biết vợ mình cằn nhằn vì lo chứ không phải vì ghét, thì rất nhiều mâu thuẫn tự nó tan đi.
Nếu bạn cảm thấy giữa hai người đã có một khoảng lạnh khá lâu, tôi có chia sẻ thêm vài hướng đi trong bài Khi hôn nhân nguội lạnh: các hướng đi để hâm nóng.
Vài bước bạn làm được ngay từ tuần này
Tôi không thích lý thuyết suông. Nên đây là mấy việc nhỏ, làm được ngay:
Mỗi tối hỏi một câu thật. Không phải "ăn gì chưa", "đón con chưa", mà là "hôm nay em/anh có chuyện gì khiến mình thấy nặng lòng không?". Rồi im lặng nghe đến hết, đừng vội phản bác.
Viết ra ba điều bạn còn chưa hiểu về người kia. Bạn sẽ giật mình thấy mình "tưởng đã biết hết" mà hóa ra còn nhiều khoảng trống.
Trước khi giận, hỏi mình một câu: lúc này mình đang mệt hay người kia thật sự sai? Chỉ một câu hỏi đó thôi cũng đủ kéo bạn lùi lại nửa bước.
Tự rót đầy cái cốc của mình. Ngủ đủ hơn một chút, nghỉ ngơi một chút, làm điều khiến mình dễ chịu. Yêu mình không phải ích kỷ — đó là khôn ngoan. Bạn có an thì mới đủ sức hiểu người.
Nếu hai người đã thử ngồi lại nhiều lần mà vẫn bế tắc, đừng coi đó là dấu hiệu "hết hợp". Có những lúc cần một người thứ ba bình tĩnh ở giữa, và tôi có viết riêng về điều này trong Khi nào vợ chồng cần đến chuyên gia tâm lý hôn nhân?.
Tôi cũng xin nói thẳng một điều thuộc về an toàn: nếu trong nhà có bạo hành, có đe dọa, có những hành vi khiến bạn hay con cái không còn an toàn — thì đó không còn là chuyện "hợp hay không hợp" nữa. Lúc đó xin các bạn đừng cố ráng chịu một mình. Hãy tìm đến người thân tin cậy hoặc người có chuyên môn để được hỗ trợ. Những gì tôi chia sẻ ở đây là kinh nghiệm sống, không thay thế cho tư vấn của chuyên gia tâm lý hay luật sư khi tình huống của bạn thực sự cần.
Lời cuối
"Hợp nhau" không phải một tấm vé bốc trúng hay bốc trật từ đầu. Nó là kết quả của việc hai con người chịu quay vào hiểu mình, rồi quay sang hiểu nhau, ngày này qua ngày khác. Tôi không hứa với bạn rằng cứ làm vài việc nhỏ là mọi chuyện sẽ phẳng lặng — đời sống vợ chồng vốn không có công thức tuyệt đối. Nhưng tôi tin chắc một điều: chừng nào bạn còn muốn hiểu, thì khoảng cách giữa hai người vẫn còn cơ hội thu hẹp lại. Nếu bạn đang thấy mọi thứ như đã đi quá xa, hãy đọc thêm Cách cứu vãn hôn nhân khi tưởng như đã quá muộn — đôi khi điểm bắt đầu lại gần hơn ta nghĩ.
Tôi đã gói ghém những điều cốt lõi mình tâm đắc nhất thành một cẩm nang miễn phí giữ gìn hôn nhân — những việc nhỏ, dễ làm, để bắt đầu hiểu mình và hiểu người ngay từ hôm nay. Nếu bạn muốn nhận, để lại email, tôi sẽ gửi tận tay bạn. Mong rằng nó đồng hành cùng bạn trên con đường này.